Mae Alun Michael ar ei ffordd yn ôl i Gymru. Does dim dwywaith ei fod yn hyderus o dderbyn enwebiad Llafur i ymladd am swydd Comisiynydd Heddlu De Cymru, ac felly yn bwriadu ymddiswyddo o'r Tŷ Cyffredin wrth iddo gael ei ddewis fel ymgeisydd. Os felly, tybed pa mor ddiddorol bydd yr etholiad am Gomisiynydd. Wel, dwi am fentro awgrymu bydd yn fwy diddorol gyda Michael yn ymgeisydd.
Ar bapur mae 'etholaeth' De Cymru - sef yr hen Forgannwg i bob pwrpas yn diriogaeth ffrwythlon iawn i Lafur, ond mi allai'r ymgeisydd anghywir beri rhywfaint o ddiddordeb rwy'n tybio. Dyw aelodau'r Blaid Lafur ddim yn anghofio ac mae'n sicr nad ydynt oll wedi maddau i Michael am ddigwyddiadau 1998-2000. Mae'n annhebyg fod rhai o'r gweision suful a fu'n gwasanaethu dan ei 'arweiniad' wedi anghofio am 'sgiliau' Mr Michael.
Pa mor bwysig yw hyn? Dwn i ddim, ond mae'n rhaid cofio mai etholiad gan ddefnyddio AV fydd hwn ac felly bydd angen i'r ymgeisydd buddugol ddenu pleidleiswyr ei blaid ei hun, ac ail bleidleisiau gan eraill. Ai Alun Michael yw'r person i wneud hyn? Tybed fydd Pleidwyr (a Democratiaid Rhyddfrydol o ran hynny sy'n ei gofio'n dda o'i amser ar Gyngor Caerdydd) yn fodlon rhoi ail bleidlais iddo?
Yn fwy na hynny, mae'n rhaid cofio fod hon yn etholaeth amrywiol iawn - ac iddi mewn gwirionedd pedair rhan: Caerdydd, Abertawe a'r cyffiniau, y Cymoedd a llain (gweddol gefnog) i'r De o'r M4. Er mwyn ennill bydd Llafur yn dibynnu ar ennill nifer sylweddol o bleidleisiau yn Abertawe a'r Cymoedd. Does dim dwywaith fod hyn yn debygol, ond mae'n bosib hefyd gyda'r cyfuniad cywir o ymgeisydd proffil uchel o Abertawe dyweder - sy'n ymladd i sicrhau nad yw Abertawe a'r Cymoedd yn cael eu hanwybyddu, ac ymgyrch difflach gan Lafur y gallai ddechrau Tachwedd 2012 arwain at sioc etholiadol arall i'r Blaid Lafur wrth law Alun Michael.
Cawn weld wrth gwrs, ond yn sydyn ddigon mae etholiadau'r Comisiynydd Heddlu yn edrych tipyn yn fwy diddorol.
Friday, 6 January 2012
Thursday, 5 January 2012
Gwylio'r Gweriniaethwyr
Faint o bobl a fu'n aros am arolwg y Des Moines Register ar Nos Galan? Siawns nad oedd miloedd yma yng Nghymru, ond rhaid cyfaddef mod i wedi dilyn a diddordeb mawr batrwm 'Cawcws Iowa' y Gweriniaethwyr. Mi wnes i hynny ar un wedd gan fod gennyf ddiddordeb oes mewn gwleidyddiaeth, ac mae gwleidyddiaeth ymgyrchol yr Amerig yn hynod o ddiddorol. Mi wariodd Mitt Romney er enghraifft $5 miliwn o ddoleri yn cipio ei 30,000 o bleidleisiau yn Iowa - a hynny er mwyn ceisio sicrhau enwebiad ei blaid ei hun - bydd gwariant yn yr etholiad Arlywyddol gymaint â hynny yn fwy. (Mae'n werth ystyried nad yw'r etholaeth weriniaethol yn Iowa fawr yn fwy o ran maint na rhai o ardaloedd etholiadol a welir ym Mhrydain - mae'n beth da iawn i'm tyb i na welwn unrhyw blaid yn gwario miliynau yn ceisio cipio Cyngor RCT er enghraifft!)
Mi roedd etholiad Iowa yn un hynod ddiddorol, a hynny oherwydd tan yn llythrennol y funud olaf doedd hi ddim yn amlwg pwy fyddai'n ennill. I'r sawl ohonoch wnaeth fethu'r canlyniad Romney a orfu gyda mwyafrif o 8 pleidlais yn unig, Santorum oedd ar y blaen tan i'r ffigyrau o'r blwch pleidleisio olaf gyrraedd oedd yn rhoi mantais o 14 o bleidleisiau o blaid Romney.
Ond roedd gennyf ddiddordeb pellach yn y canlyniad hefyd, oherwydd i mi geisio cynnal rhywfath o arbrawf bach mewn betio gwleidyddol. Mi roedd gennyf ryw £50 dros ben wedi betio ar etholiadau'r Cynulliad (rhyw £10 y tro byddai'n mentro ar etholiadau, a byth mwy na £50 mewn unrhyw flwyddyn), ac felly dyma osod prawf ar fodel rhagolwg y wefan gampus Five Thirty Eight. Daeth y wefan i'r amlwg yn yr etholiad arlywyddol diwethaf ac mae'r cyflwyniadau ystadegol yn hynod ddadlennol i'r rhai ohonom sydd â diddordeb mawr yn y pethau hyn. Mae'r wefan yn cyfrifo tebygolrwydd ennill i unrhyw ymgeisydd yn seiliedig ar fodel soffistigedig o'r holl arolygon sydd wedi digwydd sy'n berthnasol i'r etholiad.
Wrth graffu yn rheolaidd ar y canrannau dyma sylwi nad oedd odds y bwci - betfair yn yr achos yma - ar bob adeg yn adlewyrchu'r tebygolrwydd. Felly dyma gyflwyno rhywfaint o arian (o'r gronfa £50) bob tro roedd gwahaniaeth sylweddol rhwng y bwci a 538. Erbyn diwedd yr etholiad, gan fod modd betio o blaid ymgeisydd yn ennill a/neu golli ar betfair, roeddwn ar dir i ennill £8 os mai Santorum fyddai'n ennill, £6 pe byddai Paul yn ennill, a pheidio colli dim pe tai unrhyw ymgeisydd arall yn ennill. Canlyniad yr arbrawf betio mawr felly oedd sefyllfa gwbl niwtral, a hynny ar sail 8 pleidlais wnaeth f'amddifadu o £8! Gwaetha'r modd gan fod Romney wedi cipio Iowa mae'n annhebyg bydd taleithiau'r dyfodol yn cynnig cymaint o ddiddordeb ond mi gadwaf olwg ar y tebygolrwyddau er mwyn gweld os oes cyfle i ail-gydio yn yr arbrawf mawr, gan obeithio efallai ennill ychydig o bunnoedd y tro hwn.
Mi roedd etholiad Iowa yn un hynod ddiddorol, a hynny oherwydd tan yn llythrennol y funud olaf doedd hi ddim yn amlwg pwy fyddai'n ennill. I'r sawl ohonoch wnaeth fethu'r canlyniad Romney a orfu gyda mwyafrif o 8 pleidlais yn unig, Santorum oedd ar y blaen tan i'r ffigyrau o'r blwch pleidleisio olaf gyrraedd oedd yn rhoi mantais o 14 o bleidleisiau o blaid Romney.
Ond roedd gennyf ddiddordeb pellach yn y canlyniad hefyd, oherwydd i mi geisio cynnal rhywfath o arbrawf bach mewn betio gwleidyddol. Mi roedd gennyf ryw £50 dros ben wedi betio ar etholiadau'r Cynulliad (rhyw £10 y tro byddai'n mentro ar etholiadau, a byth mwy na £50 mewn unrhyw flwyddyn), ac felly dyma osod prawf ar fodel rhagolwg y wefan gampus Five Thirty Eight. Daeth y wefan i'r amlwg yn yr etholiad arlywyddol diwethaf ac mae'r cyflwyniadau ystadegol yn hynod ddadlennol i'r rhai ohonom sydd â diddordeb mawr yn y pethau hyn. Mae'r wefan yn cyfrifo tebygolrwydd ennill i unrhyw ymgeisydd yn seiliedig ar fodel soffistigedig o'r holl arolygon sydd wedi digwydd sy'n berthnasol i'r etholiad.
Wrth graffu yn rheolaidd ar y canrannau dyma sylwi nad oedd odds y bwci - betfair yn yr achos yma - ar bob adeg yn adlewyrchu'r tebygolrwydd. Felly dyma gyflwyno rhywfaint o arian (o'r gronfa £50) bob tro roedd gwahaniaeth sylweddol rhwng y bwci a 538. Erbyn diwedd yr etholiad, gan fod modd betio o blaid ymgeisydd yn ennill a/neu golli ar betfair, roeddwn ar dir i ennill £8 os mai Santorum fyddai'n ennill, £6 pe byddai Paul yn ennill, a pheidio colli dim pe tai unrhyw ymgeisydd arall yn ennill. Canlyniad yr arbrawf betio mawr felly oedd sefyllfa gwbl niwtral, a hynny ar sail 8 pleidlais wnaeth f'amddifadu o £8! Gwaetha'r modd gan fod Romney wedi cipio Iowa mae'n annhebyg bydd taleithiau'r dyfodol yn cynnig cymaint o ddiddordeb ond mi gadwaf olwg ar y tebygolrwyddau er mwyn gweld os oes cyfle i ail-gydio yn yr arbrawf mawr, gan obeithio efallai ennill ychydig o bunnoedd y tro hwn.
Monday, 2 January 2012
Faint o drethi sy'n cael eu codi yng Nghymru?
Tybed ydy'r cyfnod o addunedau blwyddyn newydd wedi dod i ben. Efallai ddim, ac felly dwi am fentro cynnig adduned posib i'r byd gwleidyddol yng Nghymru.
Dros yr ychydig flynyddoedd diweddar rwy' wedi dilyn esiampl glodwiw Eurfyl ap Gwilym a'r diweddar Phil Williams yn gwneud rhywfaint o waith yn amcangyfrif iechyd y 'Trysorlys Cymreig'. Nawr wrth gwrs mae'r 'Trysorlys Cymreig' yn adeiladwaith dadansoddol ar hyn o bryd. Y bwriad yw ceisio ble bynnag bo hynny yn bosib amcangyfrif faint o arian cyhoeddus sy'n cael ei wario yng Nghymru a faint o drethi sy'n cael eu codi.
Mae sawl peth yn dod i'r amlwg o'r fath ymarferiad sydd o'i hanfod yn (lled) amaturaidd.
Yn y man cyntaf mae hi dipyn yn haws amcangyfrif faint o arian sy'n cael ei wario yng Nghymru nag yw hi i gael ffigyrau cywir (neu hyd yn oed lled gywir) am faint o drethi sy'n cael eu codi. Byddai datblygu prosesau gwybodaeth Cyllid y Wlad i sicrhau fod y wybodaeth yma yn fwy cywir yn gam pwysig ymlaen er mwyn hybu cyfrifoldeb gwleidyddion Cymru. I mi mae'n sefyllfa gwbl hurt nad yw cyllideb Llywodraeth Cymru yn ddibynnol (o leiaf i raddau) ar lwyddiant economaidd Cymru. Rwy'n ystyried fod y diffyg cysylltiad yma yn un rheswm pam y mae llywodraethau dilynol heb ffocysu yn un swydd ar ddatblygu economi Cymru. Gellir dadlau hefyd wrth gwrs fod diffyg arfau polisi economaidd (megis yr hawl i amrywio treth gorfforaethol) hefyd yn amharu yn sylweddol ar allu ein llywodraeth i ffocysu yn un swydd ar ddatblygu'r economi. Rwy'n mawr obeithio y bydd Comisiwn Silk yn mynd i'r afael a rhai o'r materion hyn dros y misoedd nesaf.
Ond i'm tyb i, mae'r amrywiol ffigyrau hefyd yn dangos fod problem strwythurol gydag economi Cymru - sef fod sefyllfa'r 'Trysorlys Cymreig' yn wannach na 'Thrysorlys Prydain' - a dyw hynny ddim yn arbennig o gryf ar hyn o bryd beth bynnag! Mae hyn efallai yn anorfod ar hyn o bryd - rydym yn gwybod yn iawn am broblemau economaidd Cymru a'n 'llwyddiant' yn ôl y Blaid Lafur i sicrhau arian Amcan Un. Ond, tybed a ddylai pawb sydd ynghlwm a gwleidyddiaeth Cymru troi eu golygon at sefyllfa'r 'Trysorlys Cymreig' oherwydd oni bai fod economi Cymru yn ffynnu ac yn datblygu yna byddwn yn gwynebu degawdau o dlodi cymharol. I'm tyb i ddylai Llywodraeth Cymru bob blwyddyn cyhoeddi ffigyrau cyflawn ar gyfer Gwario a Threthi yng Nghymru, a gosod fel nod tymor canolig yr amcan o ddileu'r diffyg strwythurol (structural deficit) yng Nghyllid y Wlad (a'r wlad honno yw Cymru wrth gwrs).
Dros yr ychydig flynyddoedd diweddar rwy' wedi dilyn esiampl glodwiw Eurfyl ap Gwilym a'r diweddar Phil Williams yn gwneud rhywfaint o waith yn amcangyfrif iechyd y 'Trysorlys Cymreig'. Nawr wrth gwrs mae'r 'Trysorlys Cymreig' yn adeiladwaith dadansoddol ar hyn o bryd. Y bwriad yw ceisio ble bynnag bo hynny yn bosib amcangyfrif faint o arian cyhoeddus sy'n cael ei wario yng Nghymru a faint o drethi sy'n cael eu codi.
Mae sawl peth yn dod i'r amlwg o'r fath ymarferiad sydd o'i hanfod yn (lled) amaturaidd.
Yn y man cyntaf mae hi dipyn yn haws amcangyfrif faint o arian sy'n cael ei wario yng Nghymru nag yw hi i gael ffigyrau cywir (neu hyd yn oed lled gywir) am faint o drethi sy'n cael eu codi. Byddai datblygu prosesau gwybodaeth Cyllid y Wlad i sicrhau fod y wybodaeth yma yn fwy cywir yn gam pwysig ymlaen er mwyn hybu cyfrifoldeb gwleidyddion Cymru. I mi mae'n sefyllfa gwbl hurt nad yw cyllideb Llywodraeth Cymru yn ddibynnol (o leiaf i raddau) ar lwyddiant economaidd Cymru. Rwy'n ystyried fod y diffyg cysylltiad yma yn un rheswm pam y mae llywodraethau dilynol heb ffocysu yn un swydd ar ddatblygu economi Cymru. Gellir dadlau hefyd wrth gwrs fod diffyg arfau polisi economaidd (megis yr hawl i amrywio treth gorfforaethol) hefyd yn amharu yn sylweddol ar allu ein llywodraeth i ffocysu yn un swydd ar ddatblygu'r economi. Rwy'n mawr obeithio y bydd Comisiwn Silk yn mynd i'r afael a rhai o'r materion hyn dros y misoedd nesaf.
Ond i'm tyb i, mae'r amrywiol ffigyrau hefyd yn dangos fod problem strwythurol gydag economi Cymru - sef fod sefyllfa'r 'Trysorlys Cymreig' yn wannach na 'Thrysorlys Prydain' - a dyw hynny ddim yn arbennig o gryf ar hyn o bryd beth bynnag! Mae hyn efallai yn anorfod ar hyn o bryd - rydym yn gwybod yn iawn am broblemau economaidd Cymru a'n 'llwyddiant' yn ôl y Blaid Lafur i sicrhau arian Amcan Un. Ond, tybed a ddylai pawb sydd ynghlwm a gwleidyddiaeth Cymru troi eu golygon at sefyllfa'r 'Trysorlys Cymreig' oherwydd oni bai fod economi Cymru yn ffynnu ac yn datblygu yna byddwn yn gwynebu degawdau o dlodi cymharol. I'm tyb i ddylai Llywodraeth Cymru bob blwyddyn cyhoeddi ffigyrau cyflawn ar gyfer Gwario a Threthi yng Nghymru, a gosod fel nod tymor canolig yr amcan o ddileu'r diffyg strwythurol (structural deficit) yng Nghyllid y Wlad (a'r wlad honno yw Cymru wrth gwrs).
Sunday, 1 January 2012
Addunedau Blwyddyn Newydd
Beth sydd i'w gwneud yn y flwyddyn newydd?
Mi fum yn trafod gyda hen ffrind (wrth drydar fel sy'n arferol mae'n debyg yn yr oes sydd ohoni) a ddylid cyhoeddi addunedau blwyddyn newydd neu beidio. Ei farn yntau oedd gan y byddwn yn sicr o'u torri yn fuan, nad oedd unrhyw werth mewn datgan methiant yn fwy eang ... Mae'n rhaid mod i mewn hwyliau mwy optimistaidd gan mod i'n mentro awgrymu ambell adduned bach i mi fy hun fan hyn!
Un o'r addunedau cyntaf i'w gwneud a'u torri yw i ymarfer mwy ... Rwy'n ffodus iawn mod i wedi darganfod criw o bobl yng Nghaerdydd ac yng Nghwm Cynon sydd ymysg y cyfeillion ymarfer gorau - digon o annogaeth i wella, ond digon o gydymdeimlad os nad oes gymaint o egni ... Mae Outdoor Fitness sy'n rhedeg dosbarthiadau yng Nghaerdydd, Caerffili, Pontypridd ac yn Aberdar yn ystod yr Haf yn wych! Os oes unrhyw un awydd gwella ffitrwydd a chael tipyn o hwyl yn y broses allai argymell rhain yn gryf iawn. Yn yr un modd mae Clwb Rhedeg y 'Dragons' yn Abercwmboi yn griw campus o redwyr cyfeillgar iawn - mae nhw'n cwrdd am 6 bob nos Iau, ac mae amrywiol sesiynau eraill yn ystod yr wythnos. Mae manylion am y Dragons i'w canfod ar Facebook neu gallwch daro draw i'r Clwb Rygbi rhyw nos Iau.
Yr adduned gyntaf yw felly yw hyfforddi bob diwrnod ym mis Ionawr fel rhyw fath o 'kick start' i flwyddyn o hwyl. Mae ffrind arall eisoes di awgrymu hashtag, ond gan fod yntau eisoes yn gwneud 100 diwrnod o redeg dwi ddim cweit mor uchelgeisiol a hynny.
Yr ail adduned yw i drio yoga am y tro cyntaf. Rwy'n hoff o redeg, ond prin iawn gyda'r amynedd i ymestyn y cyhyrau yn iawn wedi rhedeg, felly yoga amdani - am wythnos neu ddau beth bynnag. Bydd rhai ffrindiau yn amau a allaf aros yn fy unfan am awr neu ddwy - ond cawn weld.
A'r trydydd adduned yw i flogio'n rheolaidd yn Gymraeg. Fel wnes i awgrymu ddoe rwy'n teimlo'n gryf iawn fod angen defnydd sylweddol ar y Gymraeg ym mhob rhan o fywyd cyhoeddus a phreifat y genedl os yw hi am ail-sefydlu ei hun fel iaith wirioneddol genedlaethol. Peth bach iawn yw cadw blog o ystyried maint yr her, ond petai pawb sy'n siarad Cymraeg yn gwneud rhywbeth, rwy'n siwr y byddai pethau'n gwella.
Digon i mi yn fan'no - efallai y gwnai droi fy meddwl at sgwennu addunedau i bobl eraill yfory. Unrhyw awgrymiadau?
Mi fum yn trafod gyda hen ffrind (wrth drydar fel sy'n arferol mae'n debyg yn yr oes sydd ohoni) a ddylid cyhoeddi addunedau blwyddyn newydd neu beidio. Ei farn yntau oedd gan y byddwn yn sicr o'u torri yn fuan, nad oedd unrhyw werth mewn datgan methiant yn fwy eang ... Mae'n rhaid mod i mewn hwyliau mwy optimistaidd gan mod i'n mentro awgrymu ambell adduned bach i mi fy hun fan hyn!
Un o'r addunedau cyntaf i'w gwneud a'u torri yw i ymarfer mwy ... Rwy'n ffodus iawn mod i wedi darganfod criw o bobl yng Nghaerdydd ac yng Nghwm Cynon sydd ymysg y cyfeillion ymarfer gorau - digon o annogaeth i wella, ond digon o gydymdeimlad os nad oes gymaint o egni ... Mae Outdoor Fitness sy'n rhedeg dosbarthiadau yng Nghaerdydd, Caerffili, Pontypridd ac yn Aberdar yn ystod yr Haf yn wych! Os oes unrhyw un awydd gwella ffitrwydd a chael tipyn o hwyl yn y broses allai argymell rhain yn gryf iawn. Yn yr un modd mae Clwb Rhedeg y 'Dragons' yn Abercwmboi yn griw campus o redwyr cyfeillgar iawn - mae nhw'n cwrdd am 6 bob nos Iau, ac mae amrywiol sesiynau eraill yn ystod yr wythnos. Mae manylion am y Dragons i'w canfod ar Facebook neu gallwch daro draw i'r Clwb Rygbi rhyw nos Iau.
Yr adduned gyntaf yw felly yw hyfforddi bob diwrnod ym mis Ionawr fel rhyw fath o 'kick start' i flwyddyn o hwyl. Mae ffrind arall eisoes di awgrymu hashtag, ond gan fod yntau eisoes yn gwneud 100 diwrnod o redeg dwi ddim cweit mor uchelgeisiol a hynny.
Yr ail adduned yw i drio yoga am y tro cyntaf. Rwy'n hoff o redeg, ond prin iawn gyda'r amynedd i ymestyn y cyhyrau yn iawn wedi rhedeg, felly yoga amdani - am wythnos neu ddau beth bynnag. Bydd rhai ffrindiau yn amau a allaf aros yn fy unfan am awr neu ddwy - ond cawn weld.
A'r trydydd adduned yw i flogio'n rheolaidd yn Gymraeg. Fel wnes i awgrymu ddoe rwy'n teimlo'n gryf iawn fod angen defnydd sylweddol ar y Gymraeg ym mhob rhan o fywyd cyhoeddus a phreifat y genedl os yw hi am ail-sefydlu ei hun fel iaith wirioneddol genedlaethol. Peth bach iawn yw cadw blog o ystyried maint yr her, ond petai pawb sy'n siarad Cymraeg yn gwneud rhywbeth, rwy'n siwr y byddai pethau'n gwella.
Digon i mi yn fan'no - efallai y gwnai droi fy meddwl at sgwennu addunedau i bobl eraill yfory. Unrhyw awgrymiadau?
Saturday, 31 December 2011
Y Cyfrifiad, y Gymraeg a'r Gymdeithas
Pa mor wael fydd canlyniadau cyfrifiad 2011?
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi datgan dros y dyddiau diwethaf y bydd canlyniadau'r cyfrifiad yn tanlinellu argyfwng cymunedau Cymraeg. Rhaid cyfaddef mod i'n poeni'n ddirfawr am ddyfodol y Gymraeg, ond ar dir mymryn yn wahanol i'r Gymdeithas.
Cwestiynau digon amrwd sy'n sail i'r cyfrifiad ac felly fe welwyd yn ddiweddar cynnydd sylweddol iawn ymysg y plant yn y De Ddwyrain er enghraifft sy'n 'siarad' Cymraeg. Does dim dwywaith fod elfen o hyn ynghlwm a thwf addysg Gymraeg, ond mae elfen arall sy'n deillio o'r datblygiadau yn addysg cyfrwng Saesneg i ddysgu rhywfaint o'r Gymraeg. Rwy'n tybio y bydd y patrwm yma yn parhau ac efallai y gwelwn gynnydd pellach wrth gyhoeddi'r ffigyrau. Ond mae peryg i'm tyb i hynny celu dirywiad pellach a sylweddol yn y nifer o bobl sy'n rhugl ac yn hyderus wrth siarad ac ysgrifennu yn Gymraeg.
Efallai mai fi sy'n eithriad, ond dros y flwyddyn neu ddau ddiwethaf, rwy' wedi cwrdd â nifer o gyfeillion sydd er eu bod yn siarad Cymraeg, yn naturiol ac yn fwy cyffyrddus yn siarad Saesneg. Os yw'r Gymraeg gwirioneddol i ffynnu fel iaith gymunedol ar draws Cymru yna mae'n rhaid i'r patrwm hynny newid - a cham cyntaf mae'n siŵr i'r cyfeiriad hynny yw cywain gwybodaeth ddibynadwy am ystod sgiliau ieithyddol y boblogaeth. Byddai modd wedyn datblygu hyder a gallu'r sawl sy'n medru'r Gymraeg ond ddim yn ei siarad drwy weithgarwch penodol. Byddai'r fath strategaeth yn fodd o osod seiliau cynaliadwy ar gyfer y Gymraeg i'r dyfodol, a hefyd mynd i'r afael gyda'r angen am wreiddio'r Gymraeg fel iaith gymunedol mewn ardaloedd traddodiadol Gymraeg sy'n profi mewnlifiad sylweddol ar hyn o bryd.
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi datgan dros y dyddiau diwethaf y bydd canlyniadau'r cyfrifiad yn tanlinellu argyfwng cymunedau Cymraeg. Rhaid cyfaddef mod i'n poeni'n ddirfawr am ddyfodol y Gymraeg, ond ar dir mymryn yn wahanol i'r Gymdeithas.
Cwestiynau digon amrwd sy'n sail i'r cyfrifiad ac felly fe welwyd yn ddiweddar cynnydd sylweddol iawn ymysg y plant yn y De Ddwyrain er enghraifft sy'n 'siarad' Cymraeg. Does dim dwywaith fod elfen o hyn ynghlwm a thwf addysg Gymraeg, ond mae elfen arall sy'n deillio o'r datblygiadau yn addysg cyfrwng Saesneg i ddysgu rhywfaint o'r Gymraeg. Rwy'n tybio y bydd y patrwm yma yn parhau ac efallai y gwelwn gynnydd pellach wrth gyhoeddi'r ffigyrau. Ond mae peryg i'm tyb i hynny celu dirywiad pellach a sylweddol yn y nifer o bobl sy'n rhugl ac yn hyderus wrth siarad ac ysgrifennu yn Gymraeg.
Efallai mai fi sy'n eithriad, ond dros y flwyddyn neu ddau ddiwethaf, rwy' wedi cwrdd â nifer o gyfeillion sydd er eu bod yn siarad Cymraeg, yn naturiol ac yn fwy cyffyrddus yn siarad Saesneg. Os yw'r Gymraeg gwirioneddol i ffynnu fel iaith gymunedol ar draws Cymru yna mae'n rhaid i'r patrwm hynny newid - a cham cyntaf mae'n siŵr i'r cyfeiriad hynny yw cywain gwybodaeth ddibynadwy am ystod sgiliau ieithyddol y boblogaeth. Byddai modd wedyn datblygu hyder a gallu'r sawl sy'n medru'r Gymraeg ond ddim yn ei siarad drwy weithgarwch penodol. Byddai'r fath strategaeth yn fodd o osod seiliau cynaliadwy ar gyfer y Gymraeg i'r dyfodol, a hefyd mynd i'r afael gyda'r angen am wreiddio'r Gymraeg fel iaith gymunedol mewn ardaloedd traddodiadol Gymraeg sy'n profi mewnlifiad sylweddol ar hyn o bryd.
Friday, 30 December 2011
Hyder Economaidd
Mi roedd un o'm darlithwyr mewn economeg wleidyddol yn arfer cychwyn cwrs o ddarlithoedd drwy losgi papur pum punt. Roedd hynny yn anorfod yn creu rhywfaint o gyffro yn y dosbarth - ond roedd ei bwynt yn un rymus - am bwysigrwydd ein cyd-ddealltwriaeth (a'n hyder) mewn elfennau o'r sustem economaidd. Dros y flwyddyn a mwy diwethaf rwy'n teimlo nad yw Llywodraeth Prydain yn benodol wedi mynd ati i gynnal hyder economaidd mewn cyfnod anodd. Mae'r naratif o doriadau angenrheidiol a thrafferthion dybryd yn rhwym o effeithio ar hyder economaidd ymysg y cyhoedd.
Dwi ddim am eiliad yn awgrymu nad oes problemau o ran gwariant cyhoeddus yn ein gwynebu, ond mae'r pwyslais ar doriadau wedi creu mwy o ansicrwydd a thrwy hynny effaith negyddol ar berfformiad economaidd go iawn. Mae hynny yn ei dro wrth gwrs yn golygu llai o arian yng nghoffrau'r trysorlys ac felly mwy byth o drafferthion gwariant cyhoeddus.
Mae'n hwyr iawn yn y dydd i Lywodraeth Cymru wneud unrhyw beth am y sefyllfa, ac rwy'n ofni y gallai'r gyflafan economaidd mewn rhannau o Ewrop danseilio unrhyw gamau positif ymlaen. Ond, tybed onid oes achos cryf yma yng Nghymru i'r Llywodraeth ddechrau ail-adeiladu hyder? [Rwy'n meddwl yn benodol am ddadansoddiad campus Danny Blanchflower - yr economegydd nid y pêl-droediwr - sy'n dangos fod dengwaith yn fwy o bobl yn poeni am golli eu swyddi nag sy'n gwynebu perygl gwirioneddol o golli swydd]. Oni ddylai Llywodraeth Cymru gyhoeddi na fydd yn ddiswyddiadau gorfodol yn y sector cyhoeddus am y ddwy flynedd nesaf i unrhyw un sy'n ennill islaw dyweder £50,000 y flwyddyn? Byddai angen efallai i bobl symud swyddi, ac i gyrff wneud defnydd priodol o gyfleoedd sy'n codi drwy cyflogeion yn gadael i leihau costau, ond byddai datganiad sylweddol gan Lywodraeth Cymru rwy'n tybio yn mynd rhan o'r ffordd i ddechrau ail-adeiladu hyder economaidd yng Nghymru.
Mae disgwyliadau a chanfyddiadau llawn mor bwysig â 'realiti' wrth lywio penderfyniadau economaidd ac oni bai fod llywodraethau yma yng Nghymru ac ar draws y byd yn dechrau mynd i'r afael a hyn, gall yr hinsawdd economaidd ddirywio yn sylweddol iawn yn ystod y 12 mis nesaf.
Dwi ddim am eiliad yn awgrymu nad oes problemau o ran gwariant cyhoeddus yn ein gwynebu, ond mae'r pwyslais ar doriadau wedi creu mwy o ansicrwydd a thrwy hynny effaith negyddol ar berfformiad economaidd go iawn. Mae hynny yn ei dro wrth gwrs yn golygu llai o arian yng nghoffrau'r trysorlys ac felly mwy byth o drafferthion gwariant cyhoeddus.
Mae'n hwyr iawn yn y dydd i Lywodraeth Cymru wneud unrhyw beth am y sefyllfa, ac rwy'n ofni y gallai'r gyflafan economaidd mewn rhannau o Ewrop danseilio unrhyw gamau positif ymlaen. Ond, tybed onid oes achos cryf yma yng Nghymru i'r Llywodraeth ddechrau ail-adeiladu hyder? [Rwy'n meddwl yn benodol am ddadansoddiad campus Danny Blanchflower - yr economegydd nid y pêl-droediwr - sy'n dangos fod dengwaith yn fwy o bobl yn poeni am golli eu swyddi nag sy'n gwynebu perygl gwirioneddol o golli swydd]. Oni ddylai Llywodraeth Cymru gyhoeddi na fydd yn ddiswyddiadau gorfodol yn y sector cyhoeddus am y ddwy flynedd nesaf i unrhyw un sy'n ennill islaw dyweder £50,000 y flwyddyn? Byddai angen efallai i bobl symud swyddi, ac i gyrff wneud defnydd priodol o gyfleoedd sy'n codi drwy cyflogeion yn gadael i leihau costau, ond byddai datganiad sylweddol gan Lywodraeth Cymru rwy'n tybio yn mynd rhan o'r ffordd i ddechrau ail-adeiladu hyder economaidd yng Nghymru.
Mae disgwyliadau a chanfyddiadau llawn mor bwysig â 'realiti' wrth lywio penderfyniadau economaidd ac oni bai fod llywodraethau yma yng Nghymru ac ar draws y byd yn dechrau mynd i'r afael a hyn, gall yr hinsawdd economaidd ddirywio yn sylweddol iawn yn ystod y 12 mis nesaf.
Thursday, 29 December 2011
Papurau Newyddion / Cylchgronau Dwyieithog
Wedi pwt sydyn o frwdfrydedd am flogio yn Gymraeg, wnes i fethu a chadw blog Cymraeg i fynd ochr yn ochr a'm blog cyfrwng Saesneg! Mae'r blog Saesneg oedd yn gysylltiedig gyda'm hymgyrch etholiadol i raddau helaeth bellach wedi gorffen, ac felly dyma benderfynu ail gychwyn y blog Cymraeg, a hynny fel rhyw fath o adduned blwyddyn newydd.
Un testun sydd wedi achosi tipyn o drafodaeth yn ddiweddar yw cyhoeddi papurau newyddion dwyieithog, wel rhywfaint beth bynnag! Yn benodol rwy'n meddwl am bapurau newyddion Plaid Cymru, y Ddraig Goch a'r Welsh Nation. Maent ill dau yn cael eu cyhoeddi ar yr un pryd ond mae'r golygyddion yn wahanol ac mae'r cynnwys yn amrywio - er bod y themau yn weddol o gyson. Mae awgrymiad diweddar wedi ei wneud y dylid cyhoeddi un papur newyddion / cylchgrawn a honno yn ddwyieithog.
Yn reddfol mae'n rhaid i mi gyfaddef nad yw'r syniad yn apelio yn enfawr ataf. Os oes ysgrifennu creadigol / newyddiadurol yn cael ei saernio yn y naill iaith neu'r llall, a'r ddwy cyhoeddiad yn rhai o safon, mae'n bosib dadlau y dylid cadw cyhoeddiadau Saesneg a Chymraeg. Ar y llaw arall mae dadl dros gynnwys yr union un straeon mewn un papur / cylchgrawn cyfansawdd ddwyieithog. Dwi heb fy argyhoeddi naill ffordd neu'r llall, ond buasai'n dda gennyf glywed barn amrywiol ar y testun.
Gan ddymuno Blwyddyn Newydd Dda i bawb.
Rwy'n gobeithio y bydd y blog yn tipyn mwy toreithiog y tro hwn!
Un testun sydd wedi achosi tipyn o drafodaeth yn ddiweddar yw cyhoeddi papurau newyddion dwyieithog, wel rhywfaint beth bynnag! Yn benodol rwy'n meddwl am bapurau newyddion Plaid Cymru, y Ddraig Goch a'r Welsh Nation. Maent ill dau yn cael eu cyhoeddi ar yr un pryd ond mae'r golygyddion yn wahanol ac mae'r cynnwys yn amrywio - er bod y themau yn weddol o gyson. Mae awgrymiad diweddar wedi ei wneud y dylid cyhoeddi un papur newyddion / cylchgrawn a honno yn ddwyieithog.
Yn reddfol mae'n rhaid i mi gyfaddef nad yw'r syniad yn apelio yn enfawr ataf. Os oes ysgrifennu creadigol / newyddiadurol yn cael ei saernio yn y naill iaith neu'r llall, a'r ddwy cyhoeddiad yn rhai o safon, mae'n bosib dadlau y dylid cadw cyhoeddiadau Saesneg a Chymraeg. Ar y llaw arall mae dadl dros gynnwys yr union un straeon mewn un papur / cylchgrawn cyfansawdd ddwyieithog. Dwi heb fy argyhoeddi naill ffordd neu'r llall, ond buasai'n dda gennyf glywed barn amrywiol ar y testun.
Gan ddymuno Blwyddyn Newydd Dda i bawb.
Rwy'n gobeithio y bydd y blog yn tipyn mwy toreithiog y tro hwn!
Subscribe to:
Posts (Atom)