Pa mor bwysig yw arweinydd y Blaid genedlaethol?

Oes ots pwy'n sy'n ennill ras arweinyddol Plaid Cymru? oedd y cwestiwn holwyd gan fy nghyfaill Lee Waters y bore 'ma wrth drydar. Fel arfer, gyda chwestiynau Lee, mae'n gwestiwn da.

Y peth cyntaf i ddweud yw bod arweinwyr yn bwysig. Yn yr oes sydd ohoni mae pobl yn edrych ar arweinwyr y pleidiau ac mae hynny yn cael effaith mawr ar sut maen nhw'n meddwl am y blaid. Meddyliwch am Gordon Brown neu Alec Salmond am eiliad ac mae pwysigrwydd arweinyddiaeth yn dod i'r amlwg. Mae dawn cyfathrebu arweinydd yn rhan annatod o'r darlun.

Mae delwedd yr arweinydd yn un ffactor, ond mae sut mae'r arweinydd yn arwain ei b/phlaid hefyd yn bwysig iawn. Meddyliwch am sut oedd Tony Blair yn treulio nifer o oriau bob wythnos ar faterion Blaid Lafur. Meddyliwch am sut mae Salmond wedi rhoi undod a phwrpas i weithgareddau'r SNP - yn fewnol yn ogystal ag yn allanol.

Mae arweinwyr llwyddiannus hefyd yn tynnu tîm y blaid at ei gilydd. Mae gan bob plaid cymeriadau, ac mae gwleidyddiaeth yn tueddu o ddenu nifer o bobl dalentog (sydd hefyd yn gwybod eu bod yn dalentog - mae 'na ambell ego mawr ym mhob plaid!) - mae'n cymryd cryn gymeriad i arwain plaid wleidyddol yn llwyddiannus.

Hyd yn hyn dwi di sôn am bwysigrwydd arweinydd yn gyffredinol.

Gobeithio fod hynny yn ddigon i argyhoeddi fod pwy sy'n arwain y Blaid yn bwysig - ond efallai yn yr achos yma mae pwy sy'n arwain y Blaid yn bwysig iawn - a hynny am dri rheswm.

1. Mae 'na dasg fawr o flaen yr arweinydd i adfywio'r Blaid. Mae'r broses honno wedi cychwyn gyda'r adolygiad a'r cynnydd sylweddol iawn mewn aelodaeth yn ddiweddar, ond mae gwaith mawr yn fewnol ac yn allanol i wneud i:
* Saernïo neges glir ac apelgar ar ran y Blaid
* Sicrhau fod gan y Blaid strwythurau a dulliau ymgyrchu sy'n addas ar gyfer plaid wleidyddol fodern yn yr unfed ganrif ar hugain
* Ymestyn allan i'r miloedd o gyd-Gymry sy'n hoffi'r Blaid ond ddim eto yn pleidleisio drosti.

O wneud hyn yn llwyddiannus bydd y Blaid yn profi llwyddiant etholiadol - ac yn sgil y llwyddiant hynny daw camau breision ymlaen i Gymru fel ag a welwyd yng nghyfnod Llywodraeth Cymru'n Un. Oes angen ail-adrodd tybed, oni bai am lwyddiant etholiadol Plaid Cymru yn 2007 byddai dim refferendwm wedi digwydd yn 2011 a bydden ni dal yn ymdroelli ym myd yr LCOs bondigrybwyll.

2. Mae'r Blaid yn parhau i weithredu fel rhyw fath o gydwybod genedlaethol i wleidyddiaeth Cymru. Dwn i ddim faint o ffrindiau o bleidiau eraill sydd wedi mynegi barn wrtha' i dros ba ymgeisydd y basen nhw'n pleidleisio ... 'Mae angen arweinydd cryf ar y Blaid - buaswn i'n pleidleisio dros x'. Mae'r x yn newid, er bron yn ddieithriad drosti hi mae fy nghyfeillion yn dweud. Mae hyd yn oed rhai, yn enwedig oddi fewn i'r Blaid Lafur, yn siomedig iawn gyda Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd ac yn awchu am ymosodiad cryf gan y Blaid ar ddiffyg gweithgarwch - er mwyn procio'r llywodraeth i wneud rhywbeth! Sut bynnag mae'r Blaid wedi mabwysiadu'r rôl yma mae angen arweinydd effeithiol i fynd i'r afael gyda herio diffyg gweithgarwch y llywodraeth bresennol.

3. Mae'r Cyfansoddiad yn mynd i fod yn destun pwysig - tan o leiaf 2014 - ac felly mae angen ar y Blaid arweinydd sy'n gallu codi llais clir, deallus ac effeithiol ar faterion cyfansoddiadol. Mae'r drafodaeth honno yn elwa o fewnbwn Plaid Cymru, ac mae cael arweinydd sy'n medru cyfrannu i'r drafodaeth honno ar lefel Prydain gyfan yn hollbwysig.

Felly, does dim amheuaeth gen i fod dewis arweinydd nesaf y Blaid yn ddewis pwysig. Dwi eisoes wedi datgan fy nghefnogaeth i Elin Jones, ond yr hyn sy'n gwneud i mi fod yn optimistig iawn i'r Blaid yw cryfder y maes ar gyfer y frwydr arweinyddol - mae gennym bedwar ymgeisydd a fydd yn gwneud cyfraniad mawr i wleidyddiaeth Cymru dros y ddegawd nesaf - y cwestiwn mawr yw pwy fydd aelodau'r Blaid yn dewis i arwain y tîm hwnnw.

Cyfnod Allweddol Etholiad Arweinyddol Plaid Cymru

Mae pethau'n dechrau poethi yn sicr iawn gydag ymgyrch arweinyddol Plaid Cymru. Heddiw mae Dafydd Elis Thomas yn lansio ei wefan ymgyrch a'i gyfeiriad Ebost ymgyrch - arweinyddcynaliadwy@dafyddelisthomas.org, mae Elin Jones yng Nghaernarfon ac yn gwneud datganiad sylweddol parthed polisi economaidd, mae Leanne Wood yn parhau gyda'i thaith o gwmpas y wlad ac mae rhywfaint o sylw yn y wasg i ymgyrch Simon Thomas. Does dim dwywaith fod hyn oll yn newyddion da i'r Blaid. Mae cael sawl ymgeisydd o safon sy'n cyflwyno eu hunain fel darpar arweinwyr i'r Blaid ac i'r wlad yn dangos pa mor eang mae'r talent yn y Blaid.

Bydd y cyfnod nesaf yn allweddol i'm tyb i wrth benderfynu'r canlyniad. Hyd yn hyn, mae'r ymgyrchoedd wedi cael cyfle i ddiffinio eu hunain - mae Elin wedi gosod allan gweledigaeth am Annibyniaeth i Gymru a llwyddiant economaidd yn mynd llaw yn llaw, a pheirianwaith y Blaid yn cael ei ddatblygu i gwrdd â'r her. Mae Leanne wedi saernïo neges o amgylch newid, a Dafydd Elis Thomas yn pwysleisio ei brofiad a'i ymrwymiad cwbl ddiffuant at gynaliadwyedd. Rwy'n siŵr y bydd Simon yn lansio gwefan ymgyrch swyddogol maes o law hefyd. Ond, yn ystod y cyfnod nesaf, bydd yr holi caled yn cychwyn - beth yn union yw agweddau'r ymgeiswyr, pa mor eglur yw eu polisïau, sut fydden nhw'n ymdopi gyda llygaid y cyhoedd, y cyfryngau ac aelodaeth y Blaid yn gwylio pob gair maent yn datgan.

Efallai bydd yr atebion manwl yn sioc i rai - yn enwedig i'r sawl sy'n credu mewn newid sydd heb efallai ei ddiffinio'n llawn eto, ond rwy'n siŵr bydd y broses o graffu yn fanwl ar yr ymgeiswyr a'u polisïau o fudd i'r Blaid, ac o fudd mawr i'r ymgeisydd sy'n fuddugol yn y pendraw.

Rhaid cyfaddef mod i'n mwynhau'r holl broses, yn falch i gefnogi Elin Jones, ac yn gwybod yn iawn fod gennym dîm o ymgeiswyr fydd yn cyfrannu'n helaeth at lwyddiant y Blaid dros y blynyddoedd i ddod.

Beth yw dyfodol Plaid Cymru?

Mae adolygiad y Blaid bellach wedi ei chyhoeddi ar wefan y Blaid.

Mi roeddwn yn falch iawn i ymuno gydag Eurfyl ap Gwilym a'r tîm yn edrych ar wahanol agweddau o waith y Blaid. I mi mae'n rhaid cyfaddef roedd yr holl broses o feddwl yn ddifrifol am wahanol agweddau o weithgarwch y Blaid yn bwysig tu hwnt - anaml mae rhywun yng nghanol berw gwleidyddiaeth dydd i ddydd yn cael cyfle i gamu nôl a meddwl. Mae'n ymarfer pwysig ac yn gallu taflu goleuni ar amrywiol bethau sydd angen eu gwneud yn wahanol, ac efallai rhai nad sydd angen gwneud o gwbl. Rwy'n mawr obeithio y bydd cyhoeddi'r adroddiad yn gyfle i'r Blaid yn ei chyfanrwydd drafod ac ystyried yr argymhellion a maes o law cytuno ar gynllun pendant i Adeiladu'r Blaid i'r dyfodol.

Mae 'na ddau beth fuaswn i'n cyfeirio atynt yn benodol yn yr adroddiad - mae 'na lwyth o ddeunydd am amrywiol bethau - ond i mi, mae dwy elfen yn sefyll allan.

Yn gyntaf rydym yn argymell creu Academi Hyfforddi Genedlaethol i actifyddion y Blaid. Rwy'n credu y byddai hyn yn gam pwysig iawn ymlaen er mwyn hybu a hyrwyddo arfer gorau wrth ymgyrchu yn gymunedol a datblygu ein gwirfoddolwyr. Mae pob mudiad gwirfoddol llwyddiannus yn delio yn broffesiynol ac effeithiol gyda'i gwirfoddolwyr a does dim rheswm pam na ddylai plaid wleidyddol wneud yr un fath!

Yn ail, allai ddim gor-bwysleisio'r angen i ddatblygu ein dulliau ymgyrchu. Wrth ymwneud gyda'r adolygiad bûm yn trafod y fath o dargedau a osodir gan bleidiau eraill i'w darpar gynghorwyr ac ymgyrchwyr lleol. O ran cyswllt uniongyrchol gydag etholwyr mae'r Blaid ar ei hol hi, ac mae angen trawsffurfio ein dulliau ymgyrchu.

Ond am nawr, gwell tewi, a gweld beth mae aelodau'r Blaid yn ei feddwl am yr adroddiad.

Un nodyn bach wrth derfynu yw na chawsom gyfle i ymwneud yn uniongyrchol a phrosesau dewis ymgeisyddion. Mae hwn yn fater arall rwy'n sicr y bydd angen sylw gan y Blaid dros y cyfnod nesaf os am barhau i ddatblygu.

Papurau Newyddion / Cylchgronau Dwyieithog

Wedi pwt sydyn o frwdfrydedd am flogio yn Gymraeg, wnes i fethu a chadw blog Cymraeg i fynd ochr yn ochr a'm blog cyfrwng Saesneg! Mae'r blog Saesneg oedd yn gysylltiedig gyda'm hymgyrch etholiadol i raddau helaeth bellach wedi gorffen, ac felly dyma benderfynu ail gychwyn y blog Cymraeg, a hynny fel rhyw fath o adduned blwyddyn newydd.

Un testun sydd wedi achosi tipyn o drafodaeth yn ddiweddar yw cyhoeddi papurau newyddion dwyieithog, wel rhywfaint beth bynnag! Yn benodol rwy'n meddwl am bapurau newyddion Plaid Cymru, y Ddraig Goch a'r Welsh Nation. Maent ill dau yn cael eu cyhoeddi ar yr un pryd ond mae'r golygyddion yn wahanol ac mae'r cynnwys yn amrywio - er bod y themau yn weddol o gyson. Mae awgrymiad diweddar wedi ei wneud y dylid cyhoeddi un papur newyddion / cylchgrawn a honno yn ddwyieithog.

Yn reddfol mae'n rhaid i mi gyfaddef nad yw'r syniad yn apelio yn enfawr ataf. Os oes ysgrifennu creadigol / newyddiadurol yn cael ei saernio yn y naill iaith neu'r llall, a'r ddwy cyhoeddiad yn rhai o safon, mae'n bosib dadlau y dylid cadw cyhoeddiadau Saesneg a Chymraeg. Ar y llaw arall mae dadl dros gynnwys yr union un straeon mewn un papur / cylchgrawn cyfansawdd ddwyieithog. Dwi heb fy argyhoeddi naill ffordd neu'r llall, ond buasai'n dda gennyf glywed barn amrywiol ar y testun.

Gan ddymuno Blwyddyn Newydd Dda i bawb.

Rwy'n gobeithio y bydd y blog yn tipyn mwy toreithiog y tro hwn!

Hynt a Helynt Plaid Cymru

Mae na dipyn o drafodaeth wedi bod dros misoedd diwethaf ar hynt a helynt Plaid Cymru - gweler Guto Dafydd neu John Dixon er enghraifft. Mi fu Wales Home hefyd yn trafod argyfwng honedig y Blaid.

Yn gynharach yn yr Haf derbyniais i wahoddiad i draddodi sgwrs i etholaeth Canol Caerdydd gan Owen John Thomas - mi roeddwn yn falch o'r gwahoddiad ac wedi cymryd y cyfle i fyfyrio rhywfaint ar safle'r Blaid yn dilyn yr Etholiad Cyffredinol ac wrth edrych tuag at 2011. Wrth gamu yn ol rhywfaint, yn hytrach na'r ychydig siom wnaeth ddilyn yr etholiad - darlun optimistaidd daeth i'm sylw.

Yn hanesyddol (a dwi'n son am hanes canrifoedd fan hyn), os yw'r bleidlais refferendwm yn cael ei gario ym mis Mawrth, mi fydd y genhedlaeth presennol o arweinyddion y Blaid wedi cyflawni dyhead cenhedlaethau lawer o Gymry i greu Senedd deddfwriaethol, ar dir Cymru, wedi ei ethol gan bobl Cymru yn ymwneud a materion mawr bywyd pob dydd. Dwi ddim yn credu gellid gor-bwysleisio'r llwyddiant hanesyddol hynny i greu newid sylfaenol yn nhrefniant cyfansoddiadol ein gwlad.

Wrth gwrs mae'n rhaid ennill y refferendwm yn gyntaf, ac mae na waith mawr ymgyrchol a chenhadol i wneud yn esbonio'r manteision ac yn dinoethi celwyddau 'True Wales' (sic); ond mi fuaswn i'n dadlau fod lle i fod yn optimistaidd iawn am ddatblygiad y genedl Gymreig.

Mae na dasg penodol gan y Blaid dros y 12 mis nesaf - o ran y refferendwm a chynnig rhaglen amgen o lywodraeth i bobl Cymru ym Mai 2011.

Tybed efallai serch hynny nad oes yno waith i'w cyflawni yn y blynyddoedd nesaf i ddiffinio brwydrau mawr y genhedlaeth nesaf o genedlaetholwyr - a chynnig dadansoddiad a rhaglen grymus am ddatblygiad y genedl dros y degawdau nesaf. Mae'r Blaid ar ei orau wrth feddwl am yr heriau hir dymor sy'n gwynebu'r genedl a'r byd - dwi dal yn rhyfeddu wrth gofio darllen cynnig am newid hinsawdd a pherygl cynhesu'r byd o gynhadledd y Blaid yn y 70au cynnar - ond dyma'r union fath o feddwl sydd wedi nodweddu'r Blaid yn hanesyddol, ac sydd efallai wedi ei golli rhywfaint yn sgil y brwdfrydedd i adeiladu ein sefydliadau cenedlaethol democrataidd dros blynyddoedd diweddar.

Yn sicr ddigon i mi felly does dim argyfwng ym Mhlaid Cymru - mae achos dathlu a chydnabod llwyddiant hanesyddol; ond wedyn mae na her a gwaith mawr i'w gwneud wrth ddiffio ymdaith y Genedl Gymreig yn hanner cyntaf yr unfed ganrif ar hugain.